Abstrakt
Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi amaliy bezak san’ati asarlarini saqlash, ommalashtirish va tijoratlashtirish uchun yangi imkoniyatlar yaratishi bilan birga, ularni ruxsatsiz nusxalash, o‘zgartirish va ishlab chiqarish xavfini ham keskin oshirdi. Keramika, zargarlik buyumlari, gilam, kashtachilik, yog‘och o‘ymakorligi, to‘qimachilik mahsulotlari
va boshqa hunarmandchilik obyektlarining yuqori aniqlikdagi tasvirlari hamda uch o‘lchamli modellari internet orqali deyarli xarajatsiz tarqatilishi mumkin. Maqolada amaliy bezak san’ati obyektlarini raqamli muhitda himoya qilishning huquqiy, texnik, shartnomaviy va institutsional mexanizmlari kompleks tarzda o‘rganiladi. Maqolada formal-yuridik, qiyosiy-huquqiy, tizimli va funksional tahlil usullaridan foydalanilgan. Raqamli muhitda amaliy bezak san’ati asarlarini himoya qilishning dolzarbligi, mualliflik huquqi obyektlarini raqamli muhitda himoya qilishning o‘ziga xos tomonlari, muallifning shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlari, ularni himoya qilishdagi bir qator murakkablik va qiyinchiliklar tahlil qilinadi. Maqolada birgina mualliflik huquqi yoki texnik vosita yetarli himoyani ta’minlamasligi asoslanadi. Shuningdek, blokcheyn,
AI-monitoring, DRM, raqamli “watermark” va filtrlash kabi texnologiyalarni mualliflik huquqini himoya qilish vositasi sifatida rivojlantirish va tezkor platformaviy himoya mexanizmlarini joriy etish kabi bir qator takliflar ilgari suriladi.
Библиографические ссылки
Copyright Licensing in the Digital Environment // https://www.wipo.int/en/web/copyright/activities/copyright_licensing.
Энтин В.Л. Авторское право в виртуальной реальности (новые возможности и вызовы цифровой эпохи). М.: Статут, 2017. 9-c. // URL: https://library.cbr.ru/pdf-viewer/?uid=c394754c-f589-47ae-8e48-63c50cf9b877
Samuelson, P. Copyright’s Fair Use Doctrine and Digital Data. Publishing Research Quarterly, 1995, Vol. 11, pp. 27–39. // URL: https://link.springer.com/article/10.1007/BF02680415
Oʻzbekiston Respublikasining “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi 20.07.2006-yildagi O‘RQ–42-son Qonuni // https://lex.uz/ru/docs/-1022944
Heidi Härkönen, “A Narrative Approach to the Standard of Originality in EU Copyright Law: The Story of a Dress”, IIC, 2025, Vol. 56, pp. 289–319. // URL:https://www.researchgate.net/publication/388664300_A_Narrative_Approach_to_the_Standard_of_Originality_in_EU_Copyright_Law_The_Story_of_a_Dress
Qo‘chqorov A. “Intellektual mulk obyekti sifatida amaliy san’at asarlari.” Yurist axborotnomasi, 2026, 1-jild, 1-son, 92-98-betlar. // URL: https://yuristjournal.uz/index.php/lawyer-herald/article/view/1187
Hua, J. J. Copyright Protection of Works of Applied Art: Rethinking Conceptual Separability and Aesthetic Requirement for Copyrightability. Journal of Intellectual Property Law & Practice, 2017. // https://dl1.icdst.org/pdfs/files3/f59b2690461d9f38456ce52bf1316c44.pdf.
Rosati, E. Copyright at the CJEU: Back to the Start (of Copyright Protection). Oxford University Press, 2023, pp. 211–228.
Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish toʻgʻrisida Berna konvensiyasi (Bern, 1886 yil 9 sentabr) // https://lex.uz/docs/-1310607.
Jane C. Ginsburg, The Most Moral of Rights: The Right to Be Recognized as the Author of One’s Work, George Mason Journal of International Commercial Law, 2016. // URL: https://scholarship.law.columbia.edu/faculty_scholarship/1988/
Cyrill P. Rigamonti, The Conceptual Transformation of Moral Rights, American Journal of Comparative Law, 2007. // URL: https://www.researchgate.net/publication/294345243_The_conceptual_transformation_of_moral_rights
William W. Fisher III, Theories of Intellectual Property, Cambridge University Press, 2001. // URL: https://dash.harvard.edu/entities/publication/73120379-033d-6bd4-e053-0100007fdf3b
Mayfield, Kendra. “Cheating’s Never Been Easier.” WIRED,
September 2001. // URL: https://www.wired.com/2001/09/cheatings-never-been-easier/
Rudolf Leška, Presumption of Authorship under the Berne Convention and its Application in the Online Environment. // https://www.researchgate.net/publication/351361810_Presumption_of_Authorship_under_the_Berne_Convention_and_its_Application_in_the_Online_Environment.
Lee, Moon Hee, “Seeing’s Insight: Toward a Visual Substantial Similarity Test for Copyright Infringement of Pictorial, Graphic, and Sculptural Works”, April 1, 2017. // https://northwesternlawreview.org/issues/seeings-insight-toward-a-visual-substantial-similarity-test-for-copyright-infringement-of-pictorial-graphic-and-sculptural-works/.