Abstrakt
Mazkur maqolada jinoyat ishlari bo‘yicha ish yuritishni istisno qiluvchi holatlar institutining nazariy-huquqiy mazmuni, jinoyat-protsessual tizimdagi o‘rni hamda inson huquq va erkinliklarini ta’minlashdagi ahamiyati kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tahlillar doirasida jinoyat ishini qo‘zg‘atishni rad etish va tugatish bilan bog‘liq protsessual mexanizmlarning huquqiy tabiati, ularning jinoyat-huquqiy javobgarlikdan ozod etuvchi moddiy normalar bilan o‘zaro uzviy bog‘liqligi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Muallif tomonidan ish yuritishni istisno qiluvchi holatlarning jinoyat protsessida insonparvarlik tamoyilini ro‘yobga chiqarish, asossiz jinoiy ta’qibning oldini olish, shaxsni jinoiy javobgarlikka tortmasdan turib uning ijtimoiy moslashuviga ko‘maklashish va qayta jinoyat sodir etish ehtimolini kamaytirishdagi roli asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston va Turkmaniston respublikalarining jinoyat hamda jinoyat-protsessual qonunchiligi bilan qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil qilinib, ish yuritishni istisno qiluvchi holatlarni qo‘llash asoslari, jabrlanuvchi roziligining ahamiyati, yarashuv institutining protsessual xususiyatlari, reabilitatsiya etiladigan va etilmaydigan asoslarning huquqiy oqibatlari hamda protsessual kafolatlarning o‘ziga xos jihatlari yoritilgan. Tahlillar davomida xorijiy olimlarning jinoyat ishini tugatish, jinoiy ta’qibni yakunlash, dispozitiv normalarni qo‘llash va protsessual adolatni ta’minlashga oid ilmiy qarashlari tanqidiy tahlil qilinib, milliy qonunchilik nuqtai nazaridan baholangan. Tahlillar natijalariga ko‘ra, jinoyat ishlari bo‘yicha ish yuritishni istisno qiluvchi holatlarni tizimlashtirish, reabilitatsiya institutini takomillashtirish, jabrlanuvchi hamda gumon qilinuvchi huquqlarining protsessual kafolatlarini kuchaytirish, ishni tugatishning huquqiy oqibatlarini aniq belgilash hamda sudga qadar ish yuritishda insonparvarlik va protsessual adolat tamoyillarini mustahkamlashga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni // “O‘zbekiston – 2030 strategiyasini “Atrof-muhitni asrash va
“yashil iqtisodiyot” yilida amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida. 30.01.2025 yildagi PF-16-son https://www.lex.uz/docs/7369703 murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Всеобщая декларaция прав человека 1948 г. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/declhr.shtml murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Кодекс поведения должностных лиц по поддержанию правопорядка ООН, 1979 г. URL: https://www.un.org/
ru/documents/decl_conv/conventions/code_of_conduct.shtml murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Статус МУС, 32. Международный уголовный суд 9.6.2. Основания для освобождения от уголовной
ответственности, МУС Руководство по нормам международного права, регулирующим ведение военных
действий// – Москва.,– С.332 URL: https://www.icrc.org/sites/default/files/document/file_list/factsheet_icc_statute_
update.pdf murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Тухташева У.А. Уголовный процесс: Общая часть. Учебное пособие в 2-х частях. Часть II / Автор-составитель
У.А.Тухташева. – Т., 2007. – С.281
Муродов Б.Б. Дастлабки терговда жиноят ишини тугатиш масалалари. Юрид. фан. номз... дис. автореферати.
– Т.; 2008 –Б.12
Русман А.А. Прекращение уголовного дела в связи с примирением сторон на стадии предварительного
расследования // Автореф. дис... кан. юрид. наук – Челябинск – 2006. – С.12-14
Хабарова Е.А. Прекращение уголовных дел по нереабилитирующим основаниям: система оснований и
гарантии прав участников процесса. // Автореф. дис... кан. юрид. наук – Екатеринбург – 2004. – С.18
Уголовный Кодекс Республики Таджикистан. Общая часть раздел IV. Освобождение от уголовной
ответственности и наказания. Глава 11. Освобождение от уголовной ответственности. Статья 72-75. URL: http://
ncz.tj/system/files/Legislation/574_ru_0.pdf murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Уголовно-процессуальный кодекс Республики Таджикистан от 3 декабря 2009 года (с изменениями и
дополнениями по состоянию на 19.07.2025 г. URL: https://continent-online.com/Document/?doc_id=30594304
murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Уголовный Кодекс Кыргызской Республики от 2 февраля 2017 года № 19. URL: http://cbd.minjust.gov.kg/
act/view/ru-ru/111527 мурожаат санаси 01.05.2026 йил
Уголовно-процессуальный кодекс Кыргызской Республики от 28 октября 2025 года № 129. URL: https://
continent-online.com/Document/?doc_id=36639004 murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Уголовный кодекс Республики Казахстан (с изменениями и дополнениями по состоянию на 03.09.2025 г.)
URL: https://online.zakon.kz/ murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан (с изменениями и дополнениями по состоянию
на 03.09.2025 г.) URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000231 murojaat sanasi 01.05.2026 yil
Уголовный кодекс Туркменистана от 12 июня 1997 года № 222-I (с изменениями и дополнениями по
состоянию на 13.11.2025 г.) URL: https://continent-online.com/Document/?doc_id=31295286 murojaat sanasi
05.2026 yil
Головко Леонид Викторович Уголовный процесс: учебник / Л.В. Головко. – Москва: Статут, 2023. – 126 с.
Перетьятко Н.М., Федюнин А.Э. Прекращение уголовного дела и уголовного преследования: проблемы
теории и практики // Российская юстиция. – 2021. – № 7. – С. 42–47.
Гаджиева А.А., Караев К.С. Соотношение прекращения уголовного дела и прекращения уголовного
преследования в уголовном процессе // Закон и право. – 2022. – № 9. – С. 115–120.
Кучеров Г.Н. Диспозитивные начала прекращения уголовного дела в современном уголовном процессе
// Вестник уголовного судопроизводства. – 2020. – № 3. – С. 28–35.
Гриненко А.В. Уголовный процесс: учебник / А.В. Гриненко. – 9-е изд., перераб. и доп. – Москва: Норма;
ИНФРА-М, 2024. – 816 с.
Иванов Д.В. Примирение сторон как основание прекращения уголовного дела: вопросы правоприменения
// Законность. – 2021. – № 11. – С. 33–38.
Клещина Е.Н. Процессуальные гарантии потерпевшего при прекращении уголовного дела // Российский
следователь. – 2022. – № 5. – С. 17–22.
O‘zbekiston Respublikasi IIV huzuridagi Tergov Departamentining 21.03.2026-yildagi 18/2509-sonli
ma’lumotnomasi kirish raqami № 1645. 28.03.2026-yil
