AYRIM FUQAROLIK SUD ISHLARINI YURITISH ISHTIROKCHILARINI ISHGA JALB QILISH YOXUD SUD MUHOKAMASIDA ISHTIROKINI TA’MINLASH BILAN BOG‘LIQ PROTSESSUAL BUZILISHLARNING HUQUQIY OQIBATLARI - ABDIHAKIMOV, Samandar (YURIST AXBOROTNOMASI, 2026)
Mazkur maqolada fuqarolik sud ishlarini yuritish ishtirokchilarining turlari sifatida ishda ishtirok etuvchi shaxslar hamda odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar tahlil qilinib, ulardan ishda ishtirok etuvchi shaxslarni ishga jalb qilish yoki ularni sud muhokamasida ishtirokini ta’minlash bilan bog‘liq protsessual buzilishlar yuz berishi natijasida sud hal qiluv qarorlariga ta’sir etish doirasi hamda darajasi yoritib berilgan. Muallif tomonidan fuqarolik protsessual qonunchiligida yuqorida keltirilib o‘tilgan protsessual xatoliklar hal qiluv qarorini bekor qilish yoki o‘zgartirish uchun jiddiy asos sifatida qaralishi keltirilgan. Xususan, ish sud tomonidan sud muhokamasida ishtirok etish huquqiga ega boʻlgan, ammo sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinmagan shaxslarga aynan ishda ishtirok etuvchi shaxslar kirishi, shuningdek bundan boshqa shaxslar (odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar) ushbu asosni keltirib chiqarmasligi milliy va xorijiy huquqshunos olimlarning nazariy fikrlari hamda milliy, hamdo‘stlik va xorijiy mamlakatlarning fuqarolik protsessual qonun hujjatlarini tahlil qilish asosida muallif tomonidan ilgari surilgan. Shuningdek, sud ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisidagi masalani hal qilishi oqibatida hal qiluv qarorining bekor qilinishini tahlil qilish davomida ushbu shaxslarga o‘zining subyektiv huquq va manfaatlarini himoya qiluvchi shaxslarni (taraflar, uchinchi shaxslar va boshqa manfaatdor shaxslar) kiritish lozim ekanligi bildirilgan. Yuqoridagi tahlillar natijasida O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi 3724-moddasining tegishli bandlariga o‘zgartirishlar kiritish, jumladan ushbu modda ikkinchi qismi ikkinchi bandida shaxslar doirasini aniqlashtirish va amaliyotdagi tushunmovchiliklarga barham berish maqsadida “shaxslar” tushunchasini “ishda ishtirok etuvchi shaxslar” tushunchasi bilan almashtirilishi maqsadga muvofiq ekanligi asoslantirilgan hamda umumiy nazariy xulosalar taqdim etilgan.