SUNʼIY INTELLEKT TIZIMLARIDA TIBBIY MAʼLUMOTLARDAN FOYDALANISHNING HUQUQIY VA ETIK ASOSLARI - YUSUPOVA , Faringiz (YURIST AXBOROTNOMASI, 2025)
Ushbu maqola sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalari jadal rivojlanishi jarayonida sog‘liqni saqlash tizimida tibbiy maʼlumotlardan foydalanishning huquqiy va etik asoslarini tahlil qiladi. Maqolada SI texnologiyalarining tibbiyot sohasiga kirib kelishi natijasida yuzaga kelayotgan yangi turdagi huquqiy munosabatlar, maʼlumotlar xavfsizligi va inson huquqlariga taʼsiri chuqur o‘rganilgan. Sunʼiy intellekt sog‘liqni saqlashda kasalliklarni erta aniqlash, klinik qarorlarni qo‘llab-quvvatlash, epidemiologik tahlil va davolash rejasini avtomatlashtirishda keng qo‘llanilmoqda. Biroq tibbiy maʼlumotlardan keng miqyosda foydalanish shaxsiy hayot daxlsizligi, maʼlumotlarni qayta ishlashning qonuniyligi, bemor roziligi va algoritmik xatoliklar kabi yangi muammolarni yuzaga chiqarmoqda. Shu sababli maqolada tibbiy axborotlar bilan ishlovchi sunʼiy intellekt tizimlarining huquqiy tartibga solish mexanizmlari, etik tamoyillari va xalqaro tajribasi qiyosiy-huquqiy nuqtai nazardan yoritilgan. Tadqiqotda xalqaro va milliy meʼyoriy-huquqiy hujjatlar, jumladan, Yevropa Ittifoqining Maʼlumotlarni himoya qilish umumiy reglamenti (GDPR), AQShning Sog‘liqni saqlash sug‘urtasi va hisobdorligi to‘g‘risidagi qonuni (HIPAA) shuningdek BMT Bosh Assambleyasining “Raqamli asrda shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi” to‘g‘risidagi rezolyutsiyasi hamda O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir maʼlumotlar to‘g‘risida”gi va “Fuqarolar sog‘ligini saqlash to‘g‘risida”gi qonunlari tahlil qilinadi. Muallif tomonidan bemorlarning ongli roziligi, maʼlumotlarning maxfiyligi, algoritmik shaffoflik va diskriminatsiyaga yo‘l qo‘ymaslik prinsiplari sunʼiy intellekt tizimlari uchun markaziy axloqiy tamoyillar sifatida baholanadi. Maqolada, shuningdek, SI tizimlarida tibbiy maʼlumotlardan foydalanish jarayonida huquqiy javobgarlikni aniqlash, axborot xavfsizligini taʼminlash, shifokor va dasturchilarning masʼuliyati, algoritmik audit tizimlarini joriy etish masalalari yoritilgan.